WordPress Sözlüğü
WordPress ekosisteminde sık geçen terimlerin kısa ve işe yarar açıklamaları. Her terim, ne olduğunun yanında ne zaman karşınıza çıkacağını da anlatır.
Temel Kavramlar
- .htaccess.htaccess, Apache ve LiteSpeed sunucularda dizin bazında yapılandırma tanımlamaya yarayan dosyadır. WordPress bu dosyayı kalıcı bağlantıların çalışması için kullanır; ayrıca yönlendirme, önbellek başlıkları ve erişim kısıtları da buraya yazılır. Nginx sunucularda bu dosya çalışmaz.
- CMS (İçerik Yönetim Sistemi)Content Management SystemCMS, bir web sitesinin içeriğini kod yazmadan oluşturmayı, düzenlemeyi ve yayımlamayı sağlayan yazılımdır. İçerik ile tasarımı birbirinden ayırır: aynı yazı, tema değiştiğinde yeniden yazılmadan farklı bir görünümle sunulur. WordPress, en yaygın kullanılan CMS’lerden biridir.
- EklentiPluginEklenti, WordPress’e yeni bir işlev kazandıran yazılım parçasıdır. İletişim formu, e-ticaret, önbellek, SEO gibi çekirdekte bulunmayan özellikler eklentilerle sağlanır. Eklentiler sitenin kodunun bir parçası gibi çalışır; bu yüzden kalitesi doğrudan sitenin hızını ve güvenliğini etkiler.
- GutenbergBlock EditorGutenberg, WordPress’in blok tabanlı içerik editörüdür. İçerik tek bir metin alanı yerine paragraf, görsel, tablo, buton gibi bağımsız bloklardan oluşur. Her blok kendi ayarlarını taşır ve içerik, veritabanında blok işaretlemesiyle birlikte saklanır.
- TemaThemeTema, WordPress sitesinin görünümünü ve sayfa yapısını belirleyen dosya takımıdır. İçeriği barındırmaz; veritabanındaki içeriği nasıl göstereceğini tanımlar. Bu yüzden tema değiştirildiğinde yazılarınız silinmez, yalnızca farklı bir düzende sunulur.
- wp-config.phpwp-config.php, WordPress’in temel yapılandırma dosyasıdır. Veritabanı erişim bilgilerini, güvenlik anahtarlarını ve hata ayıklama gibi çalışma ayarlarını barındırır. Veritabanı şifresini düz metin olarak içerdiği için sitenin en hassas dosyasıdır.
- wp-contentwp-content, bir WordPress kurulumunda size ait her şeyin bulunduğu dizindir: temalar, eklentiler ve yüklediğiniz görseller. Çekirdek dosyalar güncellemelerde değişir, ancak bu dizin size aittir ve güncellemeden etkilenmez. Yedeklemede en kritik dizin budur.
Geliştirme
- Alt TemaChild ThemeAlt tema, mevcut bir temanın üzerine kurulan ve yalnızca değiştirmek istediğiniz parçaları içeren ikinci bir temadır. WordPress önce alt temaya bakar, orada bulamadığını ana temadan alır. Böylece ana tema güncellendiğinde yaptığınız değişiklikler silinmez.
- HookHookHook, WordPress’in çalışması sırasında belirli noktalarda kendi kodunuzu devreye sokmanızı sağlayan mekanizmadır. Çekirdek dosyalarını değiştirmeden davranış eklemeyi veya değiştirmeyi mümkün kılar. İki türü vardır: action ve filter.
- Kısa KodShortcodeKısa kod, içerik içine köşeli parantezle yazılan ve yayımlandığında dinamik bir çıktıya dönüşen etikettir. Genellikle eklentiler tarafından sağlanır: iletişim formu, ürün listesi veya galeri gibi öğeler bu yolla eklenir.
- REST APIREST APIREST API, WordPress içeriğine HTTP istekleriyle erişilmesini sağlayan arayüzdür. Yazılar, sayfalar ve ayarlar bu arayüz üzerinden okunabilir ve yazılabilir. Blok editörü de dahil olmak üzere panelin birçok bölümü bu arayüzü kullanır.
- WP-CLIWP-CLIWP-CLI, WordPress’i tarayıcı yerine komut satırından yönetmeyi sağlayan araçtır. Eklenti güncelleme, kullanıcı oluşturma, veritabanı işlemleri ve arama–değiştirme gibi işler panele hiç girmeden yapılabilir. Özellikle panele erişilemeyen durumlarda ve toplu işlemlerde kullanılır.
- WP-CronWP-CronWP-Cron, WordPress’in zamanlanmış görevleri çalıştırma sistemidir. Gerçek bir sunucu zamanlayıcısı değildir: görevler sayfa ziyaretleriyle tetiklenir. Trafiği düşük sitelerde bu yüzden görevler zamanında çalışmayabilir; zamanlanmış yazılar yayımlanmaz, e-postalar gecikir.
Performans
- CDNContent Delivery NetworkCDN, sitenizin görsel, CSS ve JavaScript gibi statik dosyalarını dünyanın farklı noktalarındaki sunuculara dağıtan ve ziyaretçiye en yakın olandan sunan sistemdir. Mesafeden kaynaklanan gecikmeyi azaltır ve kaynak sunucunun yükünü düşürür.
- Nesne ÖnbelleğiObject CacheNesne önbelleği, veritabanı sorgularının sonuçlarını bellekte tutarak aynı sorgunun tekrar tekrar çalıştırılmasını önler. Sayfa önbelleğinden farklıdır: hazır HTML değil, sorgu sonuçları saklanır. Bu yüzden önbelleğe alınamayan dinamik sayfalarda bile fayda sağlar.
- Sayfa ÖnbelleğiPage CacheSayfa önbelleği, bir sayfa ilk kez oluşturulduğunda ortaya çıkan HTML çıktısını saklar ve sonraki ziyaretçilere bu hazır kopyayı sunar. Böylece PHP ve veritabanı yeniden çalıştırılmaz. İçeriği sık değişmeyen sayfalarda en büyük hız kazancını sağlayan katmandır.
- TransientTransientTransient, WordPress’in belirli bir süre sonra kendiliğinden geçersiz olan geçici veri saklama yöntemidir. Genellikle dış bir servisten alınan ya da hesaplanması pahalı olan sonuçları bir süre saklamak için kullanılır. Süresi dolan kayıtlar her zaman hemen silinmez ve zamanla veritabanını şişirebilir.
Altyapı
- PHPPHPPHP, WordPress’in yazıldığı programlama dilidir ve sunucuda çalışarak ziyaretçiye gönderilen HTML’i üretir. Kullandığınız PHP sürümü hem performansı hem güvenliği doğrudan etkiler: eski sürümler artık güvenlik yaması almaz ve yeni sürümlere göre belirgin şekilde yavaştır.
- VeritabanıDatabaseVeritabanı, WordPress’in yazılarınızı, sayfalarınızı, ayarlarınızı, kullanıcılarınızı ve yorumlarınızı sakladığı yapıdır. Görseller dosyalarda tutulurken, metin içeriğinin tamamı buradadır. Bu yüzden yedekleme yalnızca dosyaları kopyalamakla tamamlanmaz — veritabanı da alınmalıdır.